Międzynarodowa współpraca ma też kluczowe znaczenie przy opracowywaniu dobrych rozwiązań dla globalnych problemów środowiskowych, przed którymi stoi wiele krajów i które polegają na zmianach klimatycznych, zmniejszonej różnorodności biologicznej i przedostawaniu się do środowiska niebezpiecznych związków chemicznych. Norwegia odgrywa kluczową rolę w działaniach zmierzających do zainicjowania mającej moc prawną współpracy międzynarodowej dotyczącej problemów środowiskowych.
Polityka środowiskowa oraz zarządzanie zasobami naturalnymi są ważnymi elementami norweskiej polityki zagranicznej oraz polityki współpracy na rzecz rozwoju. Dobry stan środowiska pomaga promować stabilność i bezpieczeństwo. Zdrowe i zróżnicowane środowisko jest niezbędne do wyeliminowania ubóstwa i osiągnięcia zrównoważonego rozwoju, z korzyścią dla wszystkich narodów świata.
Obszary priorytetowe
Norwegia za priorytetową uznaje międzynarodową współpracę w następujących dziedzinach:
- zmiany klimatu
- niebezpieczne substancje chemiczne
- różnorodność biologiczna
Zmiany klimatu
Wywołane działalnością człowieka zmiany klimatu są jednym z największych wyzwań środowiskowych, przed jakimi stoi dzisiejszy świat. Zmiany te mają charakter globalny – zdaniem Międzyrządowego Panelu ONZ ds. Zmian Klimatu, tendencja do ocieplania się klimatu obserwowana na przestrzeni ostatnich 50 lat może być w dużej mierze przypisana działalności człowieka. Wzrost średniej temperatury na całym świecie może wpłynąć na wielkość opadów oraz kierunki wiatrów, może doprowadzić do przesunięcia się stref klimatycznych oraz podniesienia poziomów oceanów. Zmiany na tak dużą skalę mogą wywrzeć ogromny wpływ zarówno na ekosystemy, jak i na społeczeństwo. Poziom naszej dzisiejszej wiedzy na temat spowodowanych działalnością człowieka zmian klimatu jest wystarczający do tego, by podjąć odpowiednie działania. Im dłużej zwlekamy, tym większe będą straty i koszty ponoszone przez przyszłe pokolenia.
Norwegia prowadzi aktywne działania zmierzające do ustabilizowania stężeń gazów cieplarnianych w atmosferze na poziomie zapobiegającym niekorzystnym, antropogenicznym zakłóceniom w układach klimatycznych. Norwegia wypełni przyjęte przez siebie w ramach Protokołu z Kioto zobowiązania do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w okresie 2008-2012 do poziomu równego mniej niż jednemu procentowi powyżej wartości z roku 1990. Norwegia aktywnie wdraża również bardziej wszechstronny i ambitny program związany ze zmianami klimatu, który wejdzie w życie po roku 2012.
Więcej informacji dotyczących priorytetów Norwegii związanych z klimatem można znaleźć tutaj.
Niebezpieczne substancje chemiczne
Zużycie substancji chemicznych gwałtownie wzrosło w ciągu ostatnich 50 lat – są one dzisiaj nierozłącznymi składnikami wszystkich produktów i procesów produkcyjnych. Substancje chemiczne są przenoszone na ogromne odległości - zarówno w wyniku działalności handlowej, jak i poprzez prądy powietrzne i oceaniczne. Norwegia jest szczególnie narażona na działanie takich przenoszących zanieczyszczenia prądów, które czynią z położonych na północy obszarów „wysypisko” niebezpiecznych substancji chemicznych z całej północnej półkuli.
Międzynarodowe przepisy dotyczące substancji chemicznych zostały w ciągu ostatnich lat znacznie zaostrzone, głównie dzięki wejściu w życie kilku umów. Norwegia aktywnie dąży do zintensyfikowania działań na poziomie globalnym. Dlatego też pod auspicjami Programu Środowiskowego ONZ (UNEP) opracowywana jest obecnie ciesząca się szerokim poparciem globalna strategia dotycząca występujących na dużą skalę zagrożeń środowiskowych związanych z niebezpiecznymi substancjami chemicznymi.
Różnorodność biologiczna
Zgodnie z ustaleniami ze Światowej Konferencji ds. Zrównoważonego Rozwoju, która odbyła się w roku 1992 w Rio de Janeiro, Norwegia przykłada szczególną wagę do promowania Konwencji ONZ ds. Różnorodności Biologicznej (CBD), która zleciła między innymi przeprowadzenie Milenijnej Oceny Ekosystemów – największego z kiedykolwiek przeprowadzonych badań ekosystemów całego świata. W ramach Nordyckiej Rady Ministrów, Norwegia wzięła na siebie szczególną rolę kontynuowania związanych z ową oceną prac poprzez promowanie międzynarodowej współpracy oraz określanie polityki współpracy ds. rozwoju. Wielką wagę przykłada się również do włączania celów i programów roboczych CBD, jak również postanowień Kartageńskiego Protokołu ds. Bezpieczeństwa Biologicznego, do działań prowadzonych na skalę krajową. Cel przyjęty podczas Światowego Szczytu ds. Zrównoważonego Rozwoju, który odbył się w Johannesburgu w roku 2002, zakładający znaczne ograniczenie obecnego tempa utraty różnorodności biologicznej do roku 2010, zostanie osiągnięty dzięki współpracy pomiędzy wszystkimi zaangażowanymi w proces sektorami społeczeństwa.
Współpraca środowiskowa z UE
W ciągu ostatnich 30 lat UE wprowadziła w życie kompleksową politykę środowiskową. Politykę, która oparta jest na założeniu, że zanieczyszczenie środowiska jest zjawiskiem nie znającym granic, oraz że do zwalczania wspólnych problemów środowiskowych doświadczanych w wielu dziedzinach niezbędne są międzynarodowe regulacje.
Umowa EOG obejmuje szeroko zakrojoną współpracę w sektorze środowiskowym. Zgodnie z jej postanowieniami, Norwegia musi spełniać większość z kompleksowych przepisów środowiskowych wydanych przez UE. Wspólne, ogólnoeuropejskie regulacje zostały wprowadzone w szerokim spektrum dziedzin, takich jak substancje chemiczne, powietrze, odpady i woda. Umowa EOG nie obejmuje kwestii związanych z zarządzaniem zasobami naturalnymi lub zachowaniem dziedzictwa kulturowego.
Nowe mechanizmy finansowe EOG stanowią kolejny krok na drodze ku jeszcze lepszej współpracy środowiskowej pomiędzy Norwegią a UE. W ciągu ostatnich pięciu lat Norwegia przeznaczała co roku 1,9 miliarda NOK na wsparcie finansowe – głównie dla 10 nowych państw członkowskich. Środki te przeznaczone są na zlikwidowanie społecznych i gospodarczych różnic w rozszerzonej Unii Europejskiej, zaś kwestie środowiskowe stanowią ważny element podejmowanych działań.
UNEP – Program Środowiskowy ONZ
Norwegia odgrywa znaczącą rolę w działaniach zmierzających do wzmocnienia środowiskowej współpracy międzynarodowej. Jednym ze sposobów na osiągnięcie tego celu jest wspieranie UNEP – światowego forum środowiskowego.
Norwegia koncentruje swoje działania na czterech podstawowych obszarach:
- Wzmocnienie zdolności naukowych UNEP w celu umożliwienia organizacji lepszej oceny wpływu problemów środowiskowych na rozmaite obszary
- Wzmocnienie zdolności UNEP oraz wspomaganie transferu technologii do krajów rozwijających się
- Zapewnienie państwom członkowskim większego wpływu na decyzje podejmowane przez Radę Zarządzającą UNEP poprzez wprowadzenie powszechnego członkostwa w Komitecie Stałych Przedstawicieli UNEP
- Zwiększenie funduszy na działalność UNEP.
Handel a środowisko
Umowy międzynarodowe spoza sfery środowiskowej utrudniają wdrażanie krajowych instrumentów mających na celu ochronę środowiska naturalnego. Jest to szczególnie wyraźnie widoczne podczas negocjacji dotyczących liberalizacji handlu, które odbywają się w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO), negocjacji umów o wolnym handlu pomiędzy członkami EFTA i państwami trzecimi oraz w inicjatywach dotyczących Wspólnego Rynku UE-EOG.
Ocena aspektów środowiskowych wymagana jest we wszystkich obszarach negocjacyjnych dyskutowanych w ramach obecnej rundy rozmów z WTO. Relacje pomiędzy handlem i środowiskiem stanowią jednocześnie odrębny temat rozmów. Zdaniem rządu Norwegii i WTO, wielostronne umowy środowiskowe należy postrzegać jako równorzędne instrumenty międzynarodowe, których zadaniem jest spełnianie potrzeb społeczności międzynarodowej. Nie należy tworzyć hierarchicznych zależności pomiędzy poszczególnymi umowami. Ważne jest również to, by negocjacje doprowadziły do rozwiązań zapewniających elastyczność niezbędną przy wdrażaniu instrumentów polityki środowiskowej.
Zagadnienia środowiskowe a współpraca na rzecz rozwoju
Jednym z głównych celów norweskiej polityki na rzecz rozwoju jest promowanie dobrego zarządzania środowiskiem globalnym oraz różnorodnością biologiczną. Działania podejmowane w ramach współpracy na rzecz rozwoju mają przyczynić się do poprawy stanu środowiska w krajach partnerskich oraz do zapobieżenia degradacji środowiska globalnego.
Do obszarów priorytetowych norweskiej współpracy na rzecz rozwoju oraz współpracy z państwami rozwijającymi się należą:
- zrównoważone systemy produkcyjne
- ochrona oraz zrównoważone wykorzystanie różnorodności biologicznej
- redukcja zanieczyszczeń
- ochrona dziedzictwa kulturowego
Ministerstwo Środowiska podpisało umowy środowiskowe z siostrzanymi instytucjami w Indonezji, RPA i Chinach.
Indonezja
Indonezja jest jednym z najbardziej zróżnicowanych biologicznie państw świata. Ogromne połacie lasów deszczowych na terenie tego kraju odgrywają ważną rolę w kształtowaniu klimatu globalnego. Presja wywierana na zasoby naturalne Indonezji cały czas rośnie, a kraj boryka się z wieloma problemami związanymi z wdrażaniem programów zarządzania nimi.
Celem owej współpracy regionalnej jest stworzenie powszechnie akceptowanych planów związanych z zarządzaniem środowiskiem i zasobami naturalnymi, a opierających się na podejściu ekosystemowym określonym zgodnie z CBD.
RPA
Współpraca środowiskowa z RPA zainicjowana została w roku 1996. Długofalowa współpraca ma znaczenie kluczowe w świetle roli pełnionej przez to państwo w regionie oraz w świetle jego statusu wśród krajów rozwijających się. Kooperacja ma formę dialogu politycznego oraz realizowanych wspólnie projektów. Trzecią z kolei umowę o współpracy podpisano w grudniu 2005 r., zaś na realizowany w jej ramach program przeznaczanych będzie rocznie około 10 milionów NOK. Do głównych aspektów współpracy należy wsparcie przy wdrażaniu globalnych konwencji środowiskowych, dzięki którym RPA będzie mogła wywiązać się ze swoich zobowiązań i przyjąć aktywną rolę w dalszym rozwoju owych konwencji. Kolejnym ważnym elementem programu jest promowanie współpracy pomiędzy instytucjami z Norwegii i RPA, wspomaganie współpracy regionalnej oraz zwiększenie zaangażowania organizacji pozarządowych.
W najbliższych latach prace skoncentrują się na następujących obszarach:
- redukcja poziomu zanieczyszczenia
- ochrona różnorodności biologicznej
- dobre zarządzanie w sektorze środowiskowym
Chiny
Współpraca środowiskowa z Chinami zapoczątkowana została w latach 1995-96. Do celów owej dwustronnej współpracy należy ustanowienie bieżącego dialogu na temat kluczowych wyzwań związanych z polityką środowiskową oraz wspomaganie Chin w wypełnianiu międzynarodowych zobowiązań. W przyszłości uwaga skoncentrowana będzie na klimacie i przemieszczaniu się substancji niebezpiecznych dla środowiska, na kwestiach związanych z różnorodnością biologiczną oraz na zanieczyszczeniu wody i powietrza. Współpraca polega na zaangażowaniu instytucji oraz budowaniu zdolności, jak również na podejmowanych wspólnie z Innovation Norway działaniach na rzecz promocji norweskiej technologii z zakresu ochrony środowiska. W ambasadzie w Pekinie wydzielono nowe stanowisko doradcy ds. środowiskowych, do którego zadań należy nadzorowanie dwustronnej współpracy środowiskowej pomiędzy Norwegią i Chinami oraz zarządzanie zorientowaną na środowisko współpracą na rzecz rozwoju.