Kościoły typu “stavkyrke”

W latach 1100 – 1300 wzniesiono w Norwegii około 1000 drewnianych kościołów typu stavkyrke (stav-klepka, kyrke-kościół – przyp. tłumacza). Do dzisiaj zachowało się mniej niż 30 z nich. Chociaż archeologowie znaleźli ślady świadczące o tym, iż tego typu kościoły budowane były w całej Europie Północnej, zachowały się one tylko na południu Norwegii. W świadomości społecznej kościoły typu stavkyrke zaistniały w XIX wieku dzięki romantycznym obrazom Johannesa Flintoe’a i J. C. Dahla. Wtedy to architekci przystąpili do rejestrowania i badania kościołów, którym groziła rozbiórka. W roku 1844 grupka entuzjastów założyła Towarzystwo Ochrony Zabytków Norwegii w celu otoczenia opieką obiektów o znaczeniu historycznym. Obecnie Towarzystwo utrzymuje osiem kościołów typu stavkyrke. Kolejne cztery znajdują się w skansenach.
Budowanie tradycyjnej konstrukcji z drewnianych bali (lafting) polega na nacinaniu ich i poziomym dopasowywaniu w celu stworzenia masywnych ścian. Z kolei technika „klepkowa” oparta jest na  wznoszeniu szkieletowej ramy z pionowych słupów, a następnie spinaniu konstrukcji długimi, pionowymi deskami.
We wczesnej fazie rozwoju konstrukcji „klepkowych” słupy były wkopywane bezpośrednio w ziemię, co powodowało gnicie ich dolnej części. W późniejszych konstrukcjach budowniczowie kościołów stosowali podstawę złożoną z belek ułożonych poziomo na fundamencie z kamieni. Wszystkie elementy pionowe (w tym duże słupy zwane masztami) były osadzane w wyżłobieniach podstawy. Stosowano od dwóch do czterech słupów na każdą ścianę. Szczyt każdego wysokiego na 8-9 metrów słupa mocowany był do podwieszonej poziomo belki przy użyciu połączeń kolankowo-dźwigniowych i krzyży Św. Andrzeja. Duże fragmenty ramy każdej ze ścian montowane były na ziemi i podnoszone jako jeden element pod kątem prostym do fundamentu, tworząc wewnętrzną przestrzeń o kształtach sześcianu.
Wyróżniamy kilka typów kościołów stavkyrke. Najprostsze mają jedynie nawę i małe prezbiterium oraz dach oparty na ścianach. Pośrodku niektórych kościołów typu stavkyrke znajduje się wysoki słup wspierający strzeliste zakończenie dachu i spinający ściany. Największe kościoły o najbardziej złożonej konstrukcji zostały wyposażone w podwyższone, usytuowane centralnie pomieszczenie, wsparte na wolnostojących słupach i otoczone niższą galerią. Drewniane wejścia są często bogato zdobione złożonymi rzeźbieniami.


Źródło: Opracowanie: Norweskie Muzeum Architektury   |   Umieść w swojej sieci   |   print