Rozwój norweskiej architektury

Przez kilkaset lat Norwegią rządzili z Danii tamtejsi królowie. Konsekwencją takiego systemu rządów była ograniczony rozwój wyższej klasy gospodarczej. Wyjątkowa historia architektury w Norwegii odzwierciedla wydarzenia historyczne w tym rzadko zaludnionym kraju położonym na północnym krańcu Europy.


Nieco ponad 1000 lat temu małe królestwa Norwegii zostały zjednoczone pod jednym panowaniem i niedługo potem przeszły na chrześcijaństwo. Otworzyło to przed Norwegią drzwi do sfery kulturowej całej Europy, z jej tradycją architektury kamiennej. W Trondheim, w miejscu wiecznego spoczynku Św. Olafa, wzniesiono najstarszą w krajach nordyckich gotycką katedrę Nidaros. W całym kraju zbudowano wiele mniejszych kamiennych kościołów, zwykle w stylu romańskim.


Dzięki łatwemu dostępowi do wysokiej jakości naturalnego budulca drzewnego wykształciła się w Norwegii dziś już wielowiekowa tradycja budowania z drewna. Również obecnie wiele ciekawych, nowych budynków w Norwegii powstaje z drewna, odzwierciedlając tym samym fakt, iż norwescy projektanci i budowniczowie nadal ulegają przemożnemu urokowi, jaki kryje się w tym materiale.


We wczesnym średniowieczu wiele społeczności w Europie Północnej wznosiło drewniane kościoły na słupach wkopanych w ziemię. W Norwegii konstrukcje te zostały udoskonalone, dając początek wyjątkowym kościołom znanym dzisiaj jako stavkyrke. W odróżnieniu od pozostałej części Europy, gdzie obecnie nie znajduje się praktycznie żaden tego typu kościół, w Norwegii zachowało się w dobrym stanie 28 takich obiektów. Owe sakralne konstrukcje są największym wkładem Norwegii w światową historię architektury. Drewniany kościół w Urnes został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Podstawowa technika budowania z bali (lafting) została w Norwegii znacznie udoskonalona i charakteryzuje się zróżnicowaniem geograficznym. Tradycyjne norweskie zabudowania wiejskie składały się z kilku drewnianych budynków o różnych rozmiarach i przypisanych do nich konkretnych funkcjach. Jednak w różnych częściach kraju budynki te były zestawiane ze sobą w odmienny sposób.


Norwegia ma długą linię brzegową chronioną przez skaliste wyspy i wysepki. W średniowieczu w nadmorskich społecznościach rybackich wykształciła się jeszcze jedna charakterystyczna forma konstrukcji drewnianej. Na przykład znajdujące się w Bergen nabrzeże Bryggen składa się z szeregu wąskich drewnianych budynków stojących wzdłuż nabrzeża. Taki układ budynków pochodzi od hanzeatyckich kupców z Niemiec, którzy korzystali z portu jako miejsca przeładunku w swej lokalnej działalności. W XVII wieku król (duński) założył w Norwegii kilka nowych miast. Dwa z nich, Kongsberg i Røros, zostały ufundowane w celu prowadzenia działalności wydobywczej. W Kongsberg wzniesiono okazałą świątynię w stylu barokowym, a Røros po dzień dzisiejszy zachwyca uroczymi, niskimi domkami zbudowanymi z drewna. Zarówno całe centrum miasteczka Røros, jak i nabrzeże Bryggen zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.


Norweskie budownictwo z rzadka podlegało wpływom znaczących zagranicznych trendów architektonicznych, które trafiały do Norwegii z opóźnieniem. Jednak niektóre z nich pozostawiły po sobie trwały ślad. Stało się tak w przypadku inspirowanej barokiem siedziby Baronii Rosendal z widokiem na Kvinnherad Fjord oraz okazałej rezydencji w Bergen, znanej jako Damsgård, będącej przykładem drewnianej architektury rokokowej.
W roku 1814 unia z Danią została rozwiązana i na stolicę kraju wybrano Oslo (zwane wówczas Christianią). Architekt Christian H. Grosch zaprojektował najstarsze części Uniwersytetu w Oslo, tamtejszą Giełdę Papierów Wartościowych, dawną siedzibę Banku Centralnego Norwegii, a także wiele innych budynków w Oslo oraz blisko 70 kościołów w całym kraju. Wraz z rewolucją przemysłową, która nastąpiła w połowie XIX wieku, gwałtownie wzrosła liczba ludności, zwłaszcza w Oslo.


Na początku XX wieku norwescy architekci dążyli do stworzenia narodowej architektury czerpiąc natchnienie z popularnych wówczas trendów. Kiedy w roku 1904 pożar doszczętnie strawił miasto Ålesund, szybko zostało ono odbudowane w stylu Art Nouveau (Jugendstil).


Lata 30-te, w których dominował funkcjonalizm, były łaskawym okresem dla norweskiej architektury. Jednakże dopiero w ostatnich dziesięcioleciach norwescy architekci faktycznie zdobyli międzynarodowe uznanie.


Źródło: Opracowanie: Norweskie Muzeum Architektury   |   Umieść w swojej sieci   |   print