Eseje

Norwegia może pochwalić się bogatą tradycją eseistyczną, sięgającą czasów duńsko-norweskiego pisarza Ludviga Holberga (1684-1754).

W latach 1380 – 1814 Norwegia wchodziła w skład unii politycznej z Danią. W tym czasie język duński zaczął być używany w literaturze i przez rząd. Urodzony w Norwegii Ludvig Holberg (1684-1754) odegrał kluczową rolę w tworzeniu wspólnej, duńsko-norweskiej tradycji literackiej. Błyskotliwe komedie Holberga wywarły największy wpływ na rozwój duńskiego dramatu, natomiast w Norwegii jego wpływ ogniskował się wokół piśmiennictwa historycznego i publicystyki literackiej (zob. Holberg wyd. Project Runeberg). Norwescy pisarze z drugiej połowy XVIII wieku uznawali się za kultywatorów klasyczno-humanistycznej spuścizny Holberga.

W 1814 Norwegia zawarła unię ze Szwecją. Związek ten trwał do 1905 roku, kiedy to Norwegia została uznana za suwerenne państwo. W XIX wieku wykształciły się dwie odmiany pisanego języka norweskiego. Bokmål („język książkowy”) był duńsko-norweską hybrydą, która powstała z przekształcenia fonetyki pisanego języka duńskiego w sposób odzwierciedlający norweską wymowę; Nynorsk („język nowonorweski”) został opracowany jako nowa forma lingwistyczna będąca kompilacją dialektów z zachodniej Norwegii. Eseje Holberga były źródłem ogromnego natchnienia dla Aasmunda Olavssona Vinje (1818-1870), który był jednym z pierwszych pisarzy wykorzystujących Nynorsk do celów literackich. Posługując się Nynorsk, Vinje układał zgrabne i prowokacyjne utwory, poruszające różnorakie zagadnienia od filozofii, przez politykę, aż po literaturę i język.

Wraz z upływem XIX wieku pojawiali się coraz to nowi, utalentowani norwescy eseiści. W okresie międzywojennym radykalni publicyści lewicowi posługiwali się zjadliwymi esejami, ażeby wyrazić swoje oddanie lub oburzenie kwestiami dotyczącymi wydarzeń kulturalnych i politycznych.

Bardziej współcześni norwescy prozaicy zaczęli propagować eseje filozoficzne. Hans Skjervheim (1926-) jest wybitnym autorem literatury faktu, który posługuje się esejami, aby w otwarty sposób przedstawiać złożone zagadnienia, omawiać je nie wykorzystując do tego języka akademickiego oraz zestawiać je z uniwersalnymi problemami człowieka.

W norweskich magazynach literackich eseje są szczególnie swobodnie wykorzystywane, a wielu norweskich autorów publikuje eseje literackie obok beletrystyki lub literatury faktu. Ponadto wielu pisarzy niebeletrystycznych wykorzystuje styl eseistyczny pisząc dla szerszej publiczności. Profesor Trond Berg Eriksen pisuje zarówno eseje, jak i podręczniki wprowadzające na temat historii myśli. Również publikacja profesora antropologii społecznej Thomasa Hyllanda Eriksena, zatytułowana Øyeblikkets tyranni (Tyrania chwili, 2001) ma charakter eseistyczny, który ma służyć lepszemu przekazaniu treści w jasny i przystępny sposób.


Źródło: Opracowanie: NORLA - Centrum Promocji Literatury Norweskiej za Granicą   |   Umieść w swojej sieci   |   print