Thor Heyerdahl

Najbardziej znany współczesny norweski “odkrywca”, Thor Heyerdahl, próbował zgłębić kulturę naszych najdawniejszych przodków. Chciał poznać  krajobraz kulturowy, a nie geograficzny.

Heyerdahl urodził się w 1914 roku w niewielkim miasteczku Larvik, na południowym wybrzeżu Norwegii. W rezultacie szczegółowych studiów nad materiałem etnograficznym i archeologicznym z Polinezji, kontynentu amerykańskiego i południowo-wschodniej Azji, Heyerdahl wysunął teorię, że Polinezja została zaludniona nie przez emigrantów napływających z Azji Południowo-Wschodniej, jak wcześniej sądzono, ale z Ameryki.

Hipotezę Heyerdahla przyjęto sceptycznie, dlatego też postanowił osobiście udowodnić swoją teorię. Na potrzeby swojej ekspedycji zbudował łódź w formie tratwy z drzewa balsy - będącą dokładną kopią indiańskich tratw budowanych w Ameryce Południowej od czasów prehistorycznych. W 1947 roku Heyerdahl wraz z sześcioosobową załogą wypłynął z Callao w Peru, żeglując w kierunku polinezyjskich wysp Tuamotu. Była to bardzo znana wyprawa Kon-Tiki.

Niebezpieczna trzymiesięczna podróż morska była nie tylko  odważnym przedsięwzięciem, ale jednocześnie osiągnięciem naukowym. Po powrocie z ekspedycji Heyerdahl napisał książkę pt. „American Indians in the Pacific”, w której na poparcie swoich teorii zamieścił obszerny materiał, który potwierdzał jego teorię. W książce tej Heyerdahl utrzymywał, że pierwsi osadnicy w Polinezji przybyli z Peru około 500 roku naszej ery, a że w okresie pomiędzy rokiem 1000 a 1300 ogarnęła ją nowa fala osadnictwa, pochodząca z północno-zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej.

Celem znalezienia dalszych dowodów dla swych teorii Heyerdahl pokierował w 1953 roku norweską ekspedycją archeologiczną na wyspy Galapagos. Ekspedycja odkryła dowody potwierdzające prawdziwość teorii Heyerdahla. Dowodami były formy zabytkowych obiektów pochodzenia indiańskiego, które datowały się z okresu pre- i inkaskiego. Były to pierwsze tego rodzaju odkrycia.

Trzy lata później, w latach 1955-56, Heyerdahl poprowadził silną ekspedycję złożoną z 25 uczestników na Wyspę Wielkanocną, aby tam przeprowadzić szeroko zakrojone wykopaliska. Znaleziska na Wyspie Wielkanocnej dowiodły istnienia trzech różnych epok kulturowych, z których druga wytwarzała znakomicie znane kamienne figury. Wykopaliska ujawniły również starsze rzeźby, niezwykle podobne do tych znalezionych w Boliwii. Poglądy Heyerdahla na temat historii osadnictwa w Polinezji  oraz pradawnej wymiany i migracji kulturowych w tym regionie nadal intrygują, są jednak podważane, czasem mocno, w kręgach antropologicznych.

Heyerdahl powrócił do “elementu” oceanicznego wraz z pierwszą wyprawą Ra, którą poprowadził w 1969 roku. Jej cel był zbliżony do celu wyprawy Kon-Tiki. Na uplecionej z trzciny łodzi Ra, nazwanej tak na cześć egipskiego boga słońca, ekspedycja wyruszyła z Safi w Maroku, próbując przepłynąć Atlantyk, a tym samym dowieść, że budowane przez starożytnych Egipcjan łodzie z papirusu były w stanie pokonać  Atlantyk.

Jednak po przepłynięciu 5000 kilometrów Ra zaczęła przeciekać z powodu wad konstrukcyjnych. Rejs trzeba było przerwać. Wyprawa na Ra II, analogiczne przedsięwzięcie podjęte po roku, odniosła sukces. Łódź dotarła na Barbados po trwającym dwa miesiące rejsie i po przemierzeniu 6100 kilometrów.  Ra II dowiodła, że łodzie takie jak  Ra, były w stanie w czasach prehistorycznych pokonać Atlantyk, wykorzystując do tego Prąd Kanaryjski.

W 1977 roku Heyerdahl rozpoczął jeszcze jeden rejs na trzcinowej łodzi, pragnąc tym razem sprawdzić teorie dotyczące szlaków oceanicznych czasów starożytnych. Wyprawa Tygrysa („Tigris”) miała na celu zbadanie problemu szlaków handlowych i kontaktów kulturowych odbywających  się od około 3000 roku przed naszą erą poprzez ocean, pomiędzy Sumerami w Mezopotamii a innymi ośrodkami kulturowymi na Bliskim Wschodzie, w północno-wschodniej Afryce i w dzisiejszym Pakistanie.

Po ekspedycji Tygrysa, Heyerdahl zaangażował się w badania dotyczące historii wysp Malediwów na Oceanie Indyjskim. Poza tym na Teneryfie, na Wyspach Kanaryjskich, odkrył piramidę skierowaną w stronę słońca, która może pochodzić z czasów Guanchów, rdzennych ludów zamieszkujących Wyspy Kanaryjskie. Heyerdahl prowadził również szeroko zakrojone wykopaliska na rozległym stanowisku archeologicznym w Tucume w Peru, gdzie odkopano 26 andyjskich piramid.

Thor Heyerdahl zmarł 18 kwietnia 2002 roku, w wieku 87 lat.